Okres amarneński cz. 2

Witam, dziś druga część o okresie amarneńskim, Zacznę od samego początku ze szczegółami.

Echnaton zasiadł na tronie w młodym wieku, jeszcze za życia ojca-Amenhotepa III. Jak już wcześniej napisałem jego początkowa polityka była dość łagodna. Zbudował w Karnaku świątynie ku czci tarczy słonecznej-Atona. Jednak wobec sprzeciwu kapłanów Amona, którzy de facto mieli wielki wpływ na władzę Echnaton rozpoczął agresywną politykę i wiarę w Atona zechciał uczynić kultem państwowym. Miał on zastąpić zupełnie stary panteon bogów i zostać jedynym bogiem.

Okres amarneński cz.1

Na życzenie jednej z czytelniczek napiszę wstęp do burzliwego okresu w historii Egiptu, czasów Atona, pięknej Nefretete, fanatycznego Echnatona, tajemniczego Semenchkare i Ai oraz młodego Tutanchatona(Tutanchamona)- czasów wielkiego kryzysu religijnego i politycznego w państwie egipskim.


Za początek tego okresu przyjmuje się panowanie Amenhotepa IV(później Echnatona), a za koniec- zakończenie dynastii  XVIII. Jednak często mówi się o tym, że już ojciec Echnatona- Amenhotep III przyczynił się do odejścia od klasycznego politeizmu z Amonem na czele. Ojciec Echnatona narzekał już za swojego panowania na zbyt duży wpływ kapłanów Amona na władzę faraona.

Echnaton

#3 Trudne początki - Egipt przed faraonami cz.2

Witam,

dziś kontynuacja starego wpisu o początkach starożytnego Egiptu.

Okres Predynastyczny rozpoczyna się wraz z IV tysiącleciem p.n.e., gdy w Górnym Egipcie wykształciła się kultura nakadyjska. Nazwana została od wsi Nakada w której w 1894 r. William Matthew Flinders Petrie odkrył wielkie prahistoryczne cmentarzysko. Nie ma wątpliwości, iż kultura nakadyjska to bezpośrednie preludium do starożytnego Egiptu jaki znamy. Wtedy powstały pierwsze hieroglify, zostały nakreślone ogólne zasady obrządku religijnego.

W tej własnie kulturze wykształciły się zaczątki społeczeństwa, zarówno mieszkańców Górnego i Środkowego Egiptu, jak i badaryjczyków opisanych w poprzednim wpisie. Społeczeństwa te wciąż utrzymywały się głownie z roli i hodowli czyli bogactw darowanych przez Nil. Kultura nakadyjska wykazywała już silne zainteresowanie rzemiosłem: powstają pierwsze hieroglify, palety do rozcierania kosmetyków, wyroby z miedzi, kości zwierząt.

Podejmowano pierwsze próby mumifikacji- z tego wynika, że już wtedy wykształciła się podobna filozofia życia i śmierci co w późniejszych czasach. Zmarłych chowano w pozycji embrionalnej razem z przydatnymi przedmiotami użytku codziennego.

Wiadomo, że kultura ta była kontynuowana bezpośrednio aż do II dynastii, a jej wpływy wyznaczyły tor za którym podążał Egipt. Już wtedy widać było pierwsze przedstawienia Czerwonej Korony -symbolu władzy w Dolnym Egipcie. Nikt nie spisał relacji dziejów politycznych Egiptu w tamtym czasie, zwanym Predynastycznym. Mimo jedności kulturowej w całym kraju nie można było mówić jeszcze o państwie egipskim. Wyróżniano w tedy dwa miasta o największym znaczeniu: Nechen oraz Abdżu. Według wierzeń egipskich w Nechenie znajdowała się siedziba boga Horusa, patrona faraonów i ich władzy. W Abdżu, w grobie U-j pochowano władcę panującego około 150 lat przed początkiem I dynastii. Znaleziono tam liczne przedmioty pochodzące z Palestyny, zatem już wtedy musiał się wykształcić handel między tymi krainami. Niektóre z napisów niemal na pewno odnoszą się do posiadłości położonych w Delcie Nilu. Właśnie wtedy doszło do wykształcenia pisma, związanego z potrzebami rozwijającej się administracji - poborem podatków i prowadzeniem budżetu państwa.

Nie znamy imion pierwszych władców, wiadomo tylko, że było ich co najmniej kilku i nie było jeszcze tego jednego, który rządziłby wszystkimi. Narmer, który uważany jest za założyciela I dynastii najprawdopodobniej zjednoczył cały Egipt. Co do tego istnieją wątpliwości, bo nie wiadomo czy Narmer i Menes to jeden człowiek czy dwaj oddzielni władcy. Ja przyjmuję, że to jeden władca. Zjednoczenie Egiptu jest ukazane na przepięknej palecie zwanej "paletą Narmera".

Następnym razem dokończymy już opowieść o Predynastycznych dziejach Egiptu i wkroczymy w historyczną epokę panowania faraonów.

#2 Trudne początki - Egipt przed faraonami cz.1

Pierwsi ludzie pojawili się w Egipcie już w dolnym paleolicie, około 400-300 tysięcy lat temu. Znaleziono tam ślady ludów utrzymujących się z łowiectwa. Ludzie ci osiedlali się głownie na terenach Sahary. Tereny te były wtedy mniej nieprzyjazne dla człowieka i dzięki większej wilgotności klimatu umożliwiały egzystencję roślinom i zwierzętom- a więc także ludziom.

Pod koniec środkowego paleolitu (80-70 tys. lat temu) stopniowe osuszanie się klimatu i wysychanie Sahary zmusiło wędrownych myśliwych do opuszczenia tych okolic i przejście bliżej Nilu.

Sytuacja zmieniła się nieco u schyłku paleolitu (21-12 tys. lat temu). W Górnym Egipcie-od Isny po Wadi al-Kabbanijję koło Aswanu- można znaleźć liczne ślady znaczące o łowiectwie,  zbieractwie, a także o rybołóstwie. Wtedy powstawały pierwsze ryty naskalne.

W połowie X tysiąclecia p.n.e. Pustynia Libijska zaludnia się ponownie, kiedy klimat znów staje się wilgotny, a warunki naturalne bardziej sprzyjające. Początkowo ludzie przebywają tam tylko w porach deszczowych, jednak z czasem obserwując dogodne warunki, zaczynają się tam osiedlać na stałe. Okres ten do początków V tysiąclecia p.n.e. nazywamy paleolitem saharyjskim.

Nowi osadnicy prowadzą odmienny tryb życia od poprzedników z paleolitu. Zaczynają udomawiać bydło, będące źródłem żywności i skór.  Używano narzędzi zrobionych z krzemienia. Południową część egipskiej  ziemi zaczęto uprawiać nieco później niż na północy. Około połowy V tysiąclecia p.n.e. w Egipcie  pojawia się kultura badaryjska. Nie wiadomo skąd przybyli jej pionierzy, wiemy natomiast, że w badaryjskiej ceramice i narzędziach zaznaczają się związki z Saharą, ale równie dobrze można wskazać elementy powiązane z Nubią i Sudanem. W kulturze badaryjskiej odnaleziono ślady hodowli owiec i kóz. Znajdziemy też zwyczaje związane z grzebaniem zmarłych. Do grobów wkładano całe wyposażenie domu Egipcjanina: figurki i ozdoby z kości, niekiedy łupkowe palety kosmetyczne, naczynia ceramiczne, zdarzały się nawet wyroby wykonane z miedzi.

Poniższy posążek ukazuje ciekawą tendencję do uwydatniania części intymnych kobiety. Możliwe, że miało mieć to jakąś funkcję religijną lub magiczną. W wczesnej sztuce na całym świecie widać było fascynację kobiecym ciałem

Tu ciekawa strona gdzie zestawiono większość znalezisk kultury badaryjskiej:

http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//badari/badarian.html



PS: w następnej części opowieść o Egipcie Predynastycznym, kulturze nakadyjskiej i formowaniu się państwa egipskiego.

#1 Trudne początki - Rolnictwo czyli przetrwać na pustyni

Praktycznie cały obszar Egiptu jest pustynią- o tym wie chyba każdy. Tak samo jak każdy wie, iż cywilizacja ta żyła tylko dzięki łasce bądź niełasce Nilu. 

Na szczęście Nil wylewał zawsze o tej samej porze roku na przełomie czerwca i lipca. To pozwalało na dobre zaplanowanie cyklu siewu i zbiorów, ale przede wszystkim umożliwiało budowę całej sieci kanałów irygacyjnych pozwalających na zamienienie bezwartościowej pustyni w raj dla roślin uprawnych.

Podczas wylewu (czerwiec/lipiec) Nil obficie wylewał nanosząc na ziemię życiodajny muł. Woda nawadniała pola, wzbogacała glebę o sole mineralne przygotowując podkład do dalszej pracy. Gdy pod koniec września woda opadała- do akcji wkraczali rolnicy. Żniwa odbywały się w marcu i kwietniu.

Aby nawadniać glebę podczas suchej pory, Egipcjanie budowali skomplikowane sieci kanałów irygacyjnych. Kanały te pozwalały również na powiększenie terenów zalewanych przez Nil. Kanały musiały być regularnie oczyszczane by nie zatkać się przez muł.

Glebę położoną dalej od brzegu rolnicy spulchniali za pomocą pługa składającego się z lemiesza i dwóch krów. 

Rolnicy zajmowali się także prowadzeniem ogrodów w których rosły warzywa i owoce. Zaś na bagnach utworzonych przez Nil zbierali papirus, orzechy i daktyle.

Zboże było młócone. Następnie zbiory pod kontrolą królewskich urzędników były wysyłane do skarbca lub spichlerza, gdzie były składowane na gorsze czasy lub dla samego władcy.

Starożytni Egipcjanie uprawiali takie rośliny jak:

• jarzyny;
• konopie;
• len;
• zboże;
• proso;
• jęczmień;
• sałata;
• drzewa orzechowe.

Jak widać- mimo bardzo trudnego do życia klimatu Egipcjanie(jak i inne ludy starożytne) żyły dzięki wylewom swojej rzeki. Pozwalała ona na zamianę pustyni w miejsce godne życia starożytnego człowieka.